Szatkownice do warzyw i krajacze

Szatkownica i krajacz: co i jak tną

Narzędzia z tej grupy zastępują nóż tam, gdzie liczy się powtarzalność i tempo, a nie precyzja pojedynczego cięcia. Szatkownica ma płaską płytę z osadzonym ostrzem, po której przesuwa się produkt; grubość plastra wynika z tego, jak wysoko ostrze wystaje ponad powierzchnię. Krajacz działa inaczej: produkt przepycha się przez kratkę noży jednym ruchem, więc kostka albo słupki powstają od razu. Wybór zaczyna się od pytania, czy potrzebujesz plastrów, wiórków, czy kostki.

Szatkownica i regulacja

W szatkownicy o wyniku decyduje ustawienie ostrza. Regulacja skokowa, z wyczuwalnymi położeniami, ułatwia powrót do grubości sprawdzonej wcześniej i sprawdza się przy powtarzalnej pracy. Regulacja płynna daje drobniejsze przejścia i przydaje się, kiedy z jednego warzywa robisz raz chipsy, raz plastry do zapiekanki. Wkłady z zębami tną w słupki i wiórki, a wkłady gładkie w plastry. Ostrze osadzone ukośnie wchodzi w produkt stopniowo i wymaga mniejszej siły niż ustawione prostopadle.

Krajacze z kratką

Krajacz z ramką i siatką noży rozwiązuje inne zadanie: kroi produkt na kostkę albo słupki w jednym ruchu dźwigni. Ziemniaki, cebula i twarde warzywa przechodzą przez kratkę bez wcześniejszego dzielenia nożem, a wynik jest równy na całej porcji. Konstrukcja jest jednak wymagająca: produkt musi zmieścić się w ramce, a przy warzywach o twardym rdzeniu potrzeba wyraźnej siły. Do pomidorów i produktów miękkich taki krajacz się nie nadaje, bo miąższ zostaje na nożach.

Siekacze i narzędzia obrotowe

Siekacz z korbą albo z tłokiem rozdrabnia zioła, cebulę i orzechy w zamkniętej misce, dzięki czemu nic nie ucieka na blat, a zapach zostaje w pojemniku. Efekt jest mniej powtarzalny niż przy prowadnicy, bo o wielkości kawałków decyduje liczba obrotów, ale narzędzie jest bezpieczniejsze: dłonie nie zbliżają się do ostrza. Do drobnego siekania pojedynczych składników sprawdza się lepiej niż szatkownica, natomiast nie zrobi plastrów o równej grubości.

Bezpieczeństwo pracy

Szatkownice tną skuteczniej, niż podpowiada wygląd, a wypadki zdarzają się na końcu produktu, kiedy do ostrza zostaje już tylko kciuk. Ochraniacz z kolcami trzymający warzywo jest częścią narzędzia, nie dodatkiem, i warto go używać od pierwszego plastra, a nie od momentu, w którym produkt zrobi się mały. Znaczenie ma też podparcie: płyta oparta o brzeg miski powinna mieć zaczep albo nóżkę antypoślizgową, żeby nie zjeżdżała pod naciskiem. Resztkę produktu, której nie da się bezpiecznie dokroić, lepiej odłożyć niż ryzykować.

Mycie i ostrza

Ostrza w tych narzędziach są odsłonięte i to one wymagają uwagi przy myciu. Płytę płucze się strumieniem wody od spodu, zamiast przecierać gąbką po powierzchni tnącej, bo gąbka trafia dokładnie na krawędź. Resztki zaschnięte między wkładem a ramką usuwa się szczoteczką. Ostrza w szatkownicach są zwykle nieostrzone i po zużyciu wymienia się cały wkład, jeśli producent taki przewiduje. Dopuszczenie do zmywarki podaje karta produktu i bywa różne dla korpusu oraz dla wkładów tnących.

Ograniczenia i marki

Szatkownica nie zastąpi noża przy produktach nietypowych: nie poradzi sobie z kością, z twardą skórką dyni ani z serem miękkim, który zalepia ostrze. Produkty bardzo dojrzałe rozpadają się na prowadnicy zamiast ciąć się równo, a resztka warzywa zostaje niewykorzystana, bo nie da się jej dosunąć bezpiecznie. Narzędzia te zajmują też miejsce w szufladzie i mają części, które łatwo pogubić. W kategorii obecne są Benriner, Borner, Gefu, de Buyer, Alligator, OXO, WMF i Kuchenprofi, w tym linia Borner - szatkownice i tarki. Producenci prowadzą je w różnych konwencjach: od płaskich prowadnic z wymiennymi wkładami po uniwersalny krajacz z kratką noży.

Najczęstsze pytania o szatkownice i krajacze